Cumpetenzas

Las cumpetenzas per ils fatgs da furmaziun vegnan divididas tranter la confederaziun, ils chantuns e las vischnancas; la confederaziun, ils chantuns e las vischnancas collavuran per quest intent. Las cumpetenzas per la legislaziun, per l'execuziun, per la surveglianza e per la finanziaziun varieschan tut tenor il gener dal stgalim da furmaziun e tut tenor il tip da l'instituziun da furmaziun respectiva.

La responsabladad principala per la furmaziun han ils chantuns. Ils chantuns èn responsabels per ils fatgs da furmaziun, uschenavant che la constituziun federala (CF) na declera betg la confederaziun sco cumpetenta. Mintga chantun posseda atgnas scrittiras giuridicas per il sectur da furmaziun. Principalmain sa fundan tut las 26 leschas chantunalas da scola u da furmaziun sin la medema basa e cuntegnan finamiras sumegliantas. En cas che la confederaziun ha – tenor la constituziun federala (CF) – la cumpetenza legislativa, relascha ella las prescripziuns legalas e surlascha als chantuns da las realisar. Cun la revisiun da las disposiziuns concernent la furmaziun en la constituziun federala (CF) survegn la collavuraziun tranter ils chantuns sco er tranter ils chantuns e la confederaziun ina basa constituziunala.

Ils chantuns pon surdar differentas cumpetenzas a las vischnancas. Las vischnancas surpiglian differentas cumpetenzas particularmain dal stgalim preliminar e dal stgalim primar sco er dal stgalim secundar I.

Cumpetenzas en ils differents stgalims da furmaziun

Scola preliminara e scola obligatorica

Tenor la constituziun federala (CF) èn ils chantuns cumpetents per la furmaziun da scola. "Els procuran per ina instrucziun fundamentala suffizienta ch'è averta a tut ils uffants. L'instrucziun fundamentala è obligatorica ed è suttamessa a la direcziun u a la surveglianza dal stadi. L'instrucziun fundamentala a las scolas publicas è gratuita" (CF art. 62). Ils chantuns cun lur vischnancas èn cumplainamain cumpetents per reglar e per exequir il sectur da la scola obligatorica e da la scola preliminara. Differentas cumpetenzas èn chaussa da las vischnancas. Las vischnancas èn per regla las instituziuns ch'èn responsablas per las scolas (per scolas dal stgalim secundar I en tscherts chantuns po esser cumpetent il chantun).

Stgalim secundar II

Sin il stgalim secundar II han ils chantuns e la confederaziun mintgamai la responsabladad per parts dals fatgs da la furmaziun publica:

L'entira furmaziun professiunala (furmaziun fundamentala professiunala, furmaziun professiunala superiura e furmaziun supplementara orientada a la professiun) vegn reglada dal dretg federal e fa part da la cumpetenza da la confederaziun. La confederaziun, ils chantuns e las organisaziuns dal mund da lavur (OdML) collavuran en la qualitad da partenaris. Ils chantuns èn cumpetents per exequir la furmaziun fundamentala professiunala ed èn las instituziuns ch'èn responsablas per ils instituts da furmaziun. Las OdML surpiglian incumbensas impurtantas en il sectur da furmaziun fundamentala professiunala.

Ils chantuns e la confederaziun reglan communablamain la renconuschientscha dals attestats da maturitad gimnasiala. Ils chantuns mainan las scolas da maturitad gimnasiala. Per la renconuschientscha da las scolas medias professiunalas (SMPr) e da lur diploms valan regulaziuns interchantunalas. Ils chantuns mainan las scolas medias professiunalas.

Sectur terziar

En il sectur da las scolas autas sco er en l'ulteriur sectur terziar han tant ils chantuns sco er la confederaziun per part l'autoritad legislativa, per part adempleschan els la funcziun d'ina instituziun responsabla e coordineschan lur purschidas.

Ils chantuns èn cumpetents per las scolas autas da pedagogia (SAP) che han er ina basa legala interchantunala. Ils chantuns pon furmar sulets u en gruppas da chantuns ina instituziun responsabla.

Ils singuls chantuns da staziunament èn cumpetents per lur universitads chantunalas.

La regulaziun da las scolas autas professiunalas (SAPr) è chaussa da la confederaziun. Las instituziuns ch'èn responsablas per las scolas autas professiunalas èn ils chantuns u gruppas da chantuns (da rar instituziuns responsablas privatas).

L'entira furmaziun professiunala (furmaziun fundamentala professiunala, furmaziun professiunala superiura e furmaziun supplementara orientada a la professiun) fa part da la cumpetenza da la confederaziun. Ils chantuns structureschan l'execuziun da la furmaziun professiunala superiura ed èn las instituziuns ch'èn responsablas per in grond dumber d'instituts da scolaziun. Las organisaziuns dal mund da lavur (OdML) reglan – cun l'approvaziun da la confederaziun – differents aspects dals examens professiunals federals e dals examens professiunals superiurs e pon manar scolas professiunalas superiuras (SPS).

La confederaziun maina il sectur da las SPF ed è responsabla per las duas scolas politecnicas federalas (SPF) e per quatter instituts federals da perscrutaziun. Ella ha la cumpetenza da survegliar e da reglar quels.

Administraziun e surveglianza

Chantuns e lur vischnancas

La direcziun e l'administraziun da la furmaziun èn chaussa da la regenza chantunala respectiva. Ella ha la surveglianza suprema da la scola e da la furmaziun e prenda las decisiuns da princip. La directura u il directur da furmaziun u d'educaziun è la cussegliera guvernativa u il cusseglier guvernativ ch'è cumpetent per ils fatgs da furmaziun. Ella resp. el è scheffa u schef dal departament d'educaziun resp. da la direcziun da furmaziun. Ils departaments d'educaziun resp. las direcziuns da furmaziun surpiglian las incumbensas dal sectur da furmaziun ed èn savens structurads en partiziuns tenor stgalims da scola resp. da furmaziun (p.ex. uffizi per la scola populara, uffizi per la scola media e per la furmaziun professiunala, uffizi per las scolas autas). Singuls chantuns han ultra da quai in cussegl d'educaziun che s'occupa, en sia qualitad sco organ consultativ u decisiv, exclusivamain da dumondas da scola e da furmaziun.

Las leschas chantunalas che pertutgan il sectur da furmaziun fan part da la cumpetenza dals parlaments chantunals.

Sin ils stgalims preliminar, primar e secundar I surpiglian ils inspecturats chantunals da scola la surveglianza e la cussegliaziun professiunala e pedagogica da las persunas d'instrucziun e da lur instrucziun. Localmain s'occuppa per regla ina cumissiun speziala, l'autoritad da scola locala, dals interess da la scola al stgalim preliminar, primar e secundar I. Lur cumpetenzas varieschan tut tenor il chantun e la vischnanca e pertutgan cunzunt ils secturs administrativs ed organisatorics da la scola ordaifer l'instrucziun (tranter auter constituziun da classas, procuraziun da locals e da lur mantegniment, dumondas da preventiv, dentant er chaussas disciplinaras en connex cun scolaras e cun scolars sco er en connex cun persunas d'instrucziun). Differents chantuns han refurmà la surveglianza da scola. Els han substituì ils inspecturats da scola tras in manaschament da qualitad cumplessiv, u als han transfurmads en in post spezialisà per la surveglianza da scola cun in post d'evaluaziun extern.

La surveglianza da las scolas dal stgalim secundar II e da las scolas da la furmaziun professiunala superiura han cumissiuns chantunalas, per part er inspecturas u inspecturs da scola.

Las universitads chantunalas e las scolas autas professiunalas (SAPr) sco er las scolas autas da pedagogia (SAP) stattan sut ina surveglianza chantunala.

Confederaziun

Ils secturs da furmaziun che fan part da la cumpetenza da la confederaziun vegnan tractads en trais differents departaments federals ed en lur uffizis ed autoritads:

Collavuraziun dals chantuns in cun l'auter sco er cun la confederaziun

La coordinaziun e la collavuraziun èn d'ina impurtanza centrala per la coerenza dal sistem global da furmaziun. Tras la conferenza svizra da las directuras e dals directurs chantunals da l'educaziun publica (CDEP) coordineschan ils chantuns lur lavur sin plaun naziunal. La CDEP reunescha 26 commembras e commembers da las regenzas chantunalas, ch'èn responsablas e responsabels per la furmaziun, per la cultura e per il sport.

La collavuraziun vegn reglada en cunvegnas interchantunalas (concordats). Cunvegnas interchantunalas èn contracts tranter ils chantuns. Ils singuls chantuns decidan sch'els vulan sa participar ad in concordat. Per ils chantuns ch'èn sa participads è in concordat giuridicamain liant:

Ulteriurs instruments da la collavuraziun èn recumandaziuns e decleraziuns da la CDEP sco er il fatg da manar agenturas professiunalas.

Ils chantuns èn er tras la constituziun federala (CF) obligads da collavurar. Sch'ils chantuns n'èn betg d'accord en tscherts secturs definids (vegliadetgna d'ir a scola, obligaziun d'ir a scola, durada e finamiras dals stgalims da furmaziun, midadas d'in stgalim a l'auter, renconuschientscha da diploms), relascha la confederaziun las prescripziuns necessarias (CF, art. 62). Tenor il nov artitgel da la constituziun federala (CF, art. 63a) davart las scolas autas procuran la confederaziun ed ils chantuns communablamain per la coordinaziun e per la garanzia da la qualitad en ils fatgs da las scolas autas. Sche las stentas da coordinaziun fan naufragi en tscherts secturs (stgalims da studi, midadas d'in stgalim a l'auter, furmaziun supplementara, renconuschientscha d'instituziuns e da diploms), relascha la confederaziun prescripziuns. La conferenza universitara svizra (CUS) sco organ communabel da la confederaziun e dals chantuns universitars ademplescha las incumbensas da coordinaziun per las scolas autas universitaras (SAU). Il cussegl da las scolas autas professiunalas svizras (CSAPrS) è in organ politic-strategic ch'è cumpetent per la collavuraziun interchantunala tranter las scolas autas professiunalas (SAP) e ch'è a medem temp l'organ directiv da las scolas autas da pedagogia (SAP). Per il futur è previsa ina conferenza universitara communabla per tut las scolas autas.

Ils chantuns e la confederaziun han introducì l'onn 2004 in monitoring naziunal da la furmaziun per procurar e per elavurar infurmaziuns davart il sistem da furmaziun svizzer. La lavur da quest monitoring vegn ad esser la basa per planisar la furmaziun e per prender decisiuns da la politica da furmaziun sco er per dar pled e fatg e per lantschar ina discussiun publica. L'instrument principal dal monitoring da furmaziun è in rapport da furmaziun che cumpara periodicamain. L'onn 2006 ha il center svizzer da coordinaziun per la retschertga en l'educaziun (CSRE) fatg in emprim rapport da furmaziun sco versiun da pilot. L'onn 2010 vegn a cumparair in nov rapport da furmaziun.